یادداشت/

سازمان همکاری اسلامی و فرآیند صلح در خاورمیانه

شناسهٔ خبر: 70169 -
چاپ خبر چاپ خبر
اگر منافع مشترک در بین کشورها عضو ایجاد شود، سازمان همکاری اسلامی از انسجام بالاتری در برابر بحران ها برخوردار می شود، در غیر این صورت ما بایستی همچنان، شاهد نقش ائتلاف ها بر پایه ی قدرت های بزرگ همچون روسیه و آمریکا باشیم.

به گزارش یار خراسانی، یک هفته بعد از اعلام خبرِ به رسمیت شناختن قدس به عنوان پایتخت رژیم صهیونیستی از سوی دونالد ترامپ، نمایندگان کشورهای اسلامی در استانبول گرد هم آمدند و بر این نکته تأکید کردند که همه کشورها، دولت فلسطین و بیت المقدس شرقی را به عنوان پایتخت این کشور به رسمیت بشناسند.

مسئله فلسطین برای سازمان همکاری اسلامی، عاملی برای تحکیم اتحاد و همبستگی دولت های عضو بوده است. این مسئله برای کشورهای جهان اسلام تا اندازه ای مهم هست که آن را به عنوان خطوط قرمز خود معرفی می کنند. با این اوصاف، وجود مواضع متفاوت میان کشورهای عضو به خصوص ایران، ترکیه و عربستان باعث شده است که سازمان نتواند کاربردی مؤثر در فرآیند صلح و امنیت در خاورمیانه و به خصوص در این موضوع داشته باشد.

مواضع و جهت گیری های متفاوت قدرت های بزرگ در منطقه خاورمیانه این ایده را به ذهن متبادر می سازد که رابطه قدرت محوری در این سازمان حکم‌فرما می باشد؛ بنابراین به نظر می رسد که با وجود همکاری میان ترکیه و ایران که در سال های اخیر محسوس شده است، رقابت میان قدرت های بزرگ این منطقه، نهادینه شده است که این مانعی برای این سازمان در فرآیند صلح در خاورمیانه محسوب می شود.

در سازمان همکاری اسلامی که در دهه ی ۱۹۶۰ میلادی، ایجاد شد، مهم ترین مسئله، رقابت و تشتت آرا میان اعضا بود. در این سازمان، سطح برابری میان اعضا وجود نداشت بلکه قدرت های بزرگی همچون ایران، ترکیه و عربستان توانسته بودند که نقش مؤثری داشته باشند؛ به عبارت دیگر، اهداف کشورها در سازمان بسیار متفاوت بود و رقابت بین این کشورها بر تصمیم گیری این سازمان تأثیر می گذاشت؛ بنابراین، وجود رقابت و اختلافات مانعی برای اثر بخشی سازمان شده و از درونی شدن و انسجام آن جلوگیری کرده است.

به همین دلیل می باشد که این سازمان به جای این که ابتکار عمل را به دست بگیرد، بیشتر واکنشی عمل کرده است. ظهور گروه تروریستی داعش، مسئلهِ سوریه و یمن نمونه هایی از این بحران ها در منطقه خاورمیانه می باشد که سازمان همکاری اسلامی که به نوعی طبق فصل ۸ منشور (ماده ۵۲) به عنوان ترتیبات منطقه ای برای حفظ صلح و امنیت می باشد، نتوانسته است مثمر ثمر باشد. (طبق فصل ۸ منشور، اولویت حل و فصل اختلافات را به سازمان های منطقه ای ارجاع داده اند و حتی شورای امنیت که مسئول حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را بر عهده دارد، این گونه حل و فصل اختلافات را تشویق کرده است.)

در بحران هایی که در منطقه خاورمیانه از سال ۲۰۱۰ تا کنون رخ داده و تأثیراتی بر امنیت این منطقه بر جا گذاشته است، نقش ائتلاف ها نسبت به سازمان های منطقه ای از جمله سازمان کشورهای اسلامی بیشتر بوده است. این نکته نشان می دهد که اختلاف و رقابت در میان کشورهای مسلمان به خصوص قدرت های بزرگ منطقه ای مذکور به سمت نهادینگی در حال حرکت می باشد، سوء ظن در میان آن ها را افزایش می دهد و مانع تعاملات با همدیگر می شود.

در بحران سوریه، ما شاهد نقش ائتلاف ها در حل بحران بودیم. در یک طرف، ترکیه، ایران و روسیه و در طرف دیگر، کشورهای حوزه ی خلیج فارس به خصوص عربستان و آمریکا قرار داشتند. بدون توجه به کشورهای روسیه و آمریکا، در این میان کشورهای این منطقه، نتوانستند که اختلافات خود را کنار بگذارند و به یک منافع مشترک برای حل بحران برسند.

در درون سازمان همکاری اسلامی در مورد وضیعت سوریه، اختلافات بسیار پررنگ بود و عدم اجماع در جهت حل این بحران را نشان می داد. در مورد این موضوع، قطعنامه وزرای خارجی سازمان در سال ۲۰۱۰ در تاجیکستان تصویب شد. در چارچوب این قطعنامه، گام مؤثری از سازمان مشاهده نشد و در پایان دادن به درگیری ها به علت اختلافات اعضا، ناتوان بودند. حتی در سی و نهمین اجلاس وزرای خارجی در مورد وضیعت سوریه قطعنامه ای صادر شد که دولت سوریه مسئول اصلی خشونت ها شاخته شد و از شورای امنیت در خواست کردند که نقش خود را در این زمینه ایفا کند.

همان طور که گفته شد، موضوع فلسطین برای کشورهای اسلامی بسیار مهم می باشد. در نشست اضطراری سازمان همکاری اسلامی در استانبول به این امر تأکید شد. در این نشست، سران کشورهای اسلامی، موضوع فلسطین و منازعات آن با اسرائیل را مترادف با فرایند صلح در خاورمیانه دانستند. حتی، رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه، این نکته را بیان کرد که دیگر آمریکا نمی تواند نقشی میانجی گری در فرایند صلح ایفا کند و بایستی کشورها به دنبال جایگزینی برای این نقش باشند.

ولی با توجه به عدم اثر بخشی سازمان همکاری اسلامی نسبت به بحران های منطقه ای، مسئله فلسطین نمی تواند در چارچوب این سازمان حل و فصل شود. به عبارتی، نقطه عطف این سازمان زمانی می باشد که منافع مشترکی میان اعضا شکل و بتواند تصمیم جدی بگیرد.

لذا شایان ذکر است که با توجه به پتانسیل هایی که این سازمان دارد و می تواند بر جریانات منطقه تأثیر گذار باشد، عمده مشکل این است که همگرایی در میان کشورهای اسلامی مستلزم وجود منافع مشترک می باشد نه رقابت و اختلاف. اگر این منافع مشترک در بین کشورها عضو ایجاد شود، این سازمان از انسجام بالاتری در برابر بحران ها برخوردار می شود. در غیر این صورت ما بایستی همچنان، شاهد نقش ائتلاف ها بر پایه ی قدرت های بزرگ همچون روسیه و آمریکا باشیم.

نویسنده: مهدی پاینده نژاد، دانشجوی کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی

انتهای پیام/

برچسب‌ها



ارسال نظر

  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.